مىگردد و معنا اين است كه معارف قرآنى در كتب انبياى گذشته نيز بود . ولى دو اشكال بر اين وجه وارد است : اول اينكه : مشركين ايمانى به انبياى گذشته و كتب ايشان نداشتند ، تا عليه ايشان احتجاج شود به اينكه معارف قرآن از توحيد و معاد و غيره در كتب انبياى ديگر نيز بوده ، به خلاف معنايى كه ما كرديم ، كه اين اشكال متوجه آن نمىشود ، براى اينكه در اين صورت آيه شريفه به مشركين خبرى غيبى مىدهد و مىفرمايد اگر در اين كتاب شك داريد برويد و از اهل كتاب بپرسيد ، چون خبر آمدن اين كتاب ، در كتب انبياى گذشته موجود است و اين خود دلها را ناگزير مىكند به اينكه قرآن را بپذيرند . دوم اينكه : اين توجيه با آيه بعدى نمىسازد ، زيرا علماى بنى اسرائيل هيچ آگاهى به معارف عاليه قرآن نداشتند . * ( « أوَ لَمْ يَكُنْ لَهُمْ آيَةً أَنْ يَعْلَمَه عُلَماءُ بَنِي إِسْرائِيلَ » ) * ضمير در « يعلمه » به خبر قرآن يا خبر نزول آن بر رسول خدا ( ص ) بر مىگردد و معنايش اين است كه آيا اطلاع علماى بنى اسرائيل از خبر قرآن و يا نزول آن بر تو كه به عنوان بشارت در كتب انبياى گذشته آمده ، آيتى نيست براى مشركين بر صحت نبوت تو ؟ با اينكه يهود همواره به يكديگر به آمدن دين تو بشارت داده و براى دشمنان ، خط نشان مىكشيدند ، كه اگر آخرين پيامبر ما آمد ، چنين و چنان خواهيم كرد و انتقام خود را از شما خواهيم گرفت ، هم چنان كه در تفسير آيه « وَكانُوا مِنْ قَبْلُ يَسْتَفْتِحُونَ عَلَى الَّذِينَ كَفَرُوا » « 1 » به اين معنا تصريح فرموده و به همين جهت عده زيادى از علماى يهود در عهد رسول خدا ( ص ) اسلام آورده ، اعتراف كردند به اينكه اين همان پيامبرى است كه كتب قبل به آمدنش نويد داده بود و اين سوره هم از سوره هاى اولى است كه در مكه و قبل از هجرت نازل شده و عداوت يهود با رسول خدا ( ص ) هنوز بر ملا نشده و شدت نيافته بود و اميد آن مىرفت كه اگر مشركين بروند و از ايشان شهادت بخواهند اقلا به پاره اى از معلومات خود كه در اين باره دارند اعتراف كنند ، و حتى اگر شده بطور كلى او را تصديق نمايند . * ( « وَلَوْ نَزَّلْناه عَلى بَعْضِ الأَعْجَمِينَ فَقَرَأَه عَلَيْهِمْ ما كانُوا بِه مُؤْمِنِينَ » ) * - راغب در مفردات گفته : كلمه « عجمه » در مقابل « ابانه - اظهار » به معناى اخفاء است و « اعجام » معناى ابهام را مىدهد ، - تا آنجا كه مىگويد - و عجم به معناى غير عرب است و عجمى كسى را

--> ( 1 ) و پيش از اين جريان به خود نويد فتح بر كافران مىدادند . سوره بقره ، آيه 89 .